in het heiligdom
"Voor wie komt u?" Het jonge meisje had wel gemerkt dat ik wat zoekend rondkeek.
"Weet je misschien of Caroline er ook is?"
"Met een K of met C?"
"C"
Weg was ze.
Wat is het hier anders dan tijdens zo'n vergadering in het weekeinde! Overal groepjes kinderen, druk overleggend, doelgericht bezig of even neergeploft in een bank... Waar hing ook alweer dat bord van de Kenniskring (KK)? O ja, daar... Zou mijn ?even voorstellen' er al hangen? Niet dus.
Laatste dag van het eerste kwartaal van 2006, nog geen twee dagen na de zonsverduisterende nieuwe maan, twaalf dagen na die matig bezochte KK dag met op de agenda o.m. ?ervaringen met het begeleiden van studenten uitwisselen'... wat ik dus helaas niet kon, omdat nog geen student zich gemeld had.
Nog geen jaar eerder was ik hier voor ?t eerst, zonnige april zaterdagmiddag, open dag die in de Soester Courant had gestaan. Kinderen sprongen buiten op een trampoline en oefenden in de kelder op 驮wielige fietsen... en ik zei tegen mezelf, en ook toen meteen al tegen Pieter en Caroline: "Ja, dit is het gewoon." Andere gezinsleden waren er ook, toch maakte ?De Ruimte' lang niet zo'n diepe indruk op ze. Ik meldde me aan, als natuurkundige met eerstegraads onderwijsbevoegdheid, voor de KK. Ik kocht het vertaalde Sudbury Valley boek en las het tot bijna de helft. En dat was het dan, de herinnering werd ondergesneeuwd door andere zaken...
De KK vergadering in november schudde me opnieuw wakker. Ik las Greenberg uit en wilde naar de open dag op donderdag 8 december, die echter op zaterdag 10 december plaatsvond: wel goed, o.m. kennisgemaakt met Lisa, maar helaas... zonder studenten. Naar de Democratische Scholen dag van zaterdag 21 januari: prima, maar opnieuw... zonder studenten.
Dus... toch maar n's gewoon zelf gaan kijken. En kijk, ondanks dat verwachtingen meestal teleurgesteld worden, en ik de lat zeker niet laag gelegd had: het omgekeerde gebeurde. Daarover vertel ik hier graag.
Daar kwam het meisje al terug met de gevraagde persoon, die me meteen blij verrast welkom heette.
"Ik zag pas gisteravond je e-mail - kunnen we zo meteen wel even naar kijken."
Ze bracht me naar de BHV kamer voor de aanwezigheid registratie. Dat verzorgde Lisa: kijk aan, nog een bekend gezicht.
Maar Caroline verontschuldigde zich, ze moest terug naar de Onderzoekskring, "...maar kom gerust kijken, of neem eerst even koffie, wat je maar wilt."
De Onderzoekskring: wat een buitenkans! En daar zou ik zomaar bij mogen zitten?
Op de deur staat gewoon: ?Onderzoekskring'. Daarachter is een gewoon kamertje, met vier tegen elkaar aangeschoven tafeltjes in het midden, en wat stoelen er omheen. Een vijftal kinderen zitten daar, een meisje achter een laptop, Caroline iets buiten de kring, mappen in de vensterbank binnen handbereik, nog drie lege stoelen erbuiten. Ik stel me kort voor, word geaccepteerd en ga zitten.
Kijken en luisteren, sfeer aanvoelen, je verbinden en verdiepen... en je ineens afvragen: is dit echt of ?n droom? Ik kan m'n oren en ogen haast niet geloven... want dit, wat hier gebeurt, is zo ontroerend mooi! Hier zijn kinderen van heel verschillende leeftijden aan het samenwerken, constructief, interactief, speels en toch heel serieus, volgens een stel doelmatige, dynamische, en zeker niet eenvoudige regels.
Als alle betrokkenen aanwezig zijn wordt de klacht voorgelezen. De opgebrachte geeft toe, of komt met een andere uitleg; opgebrachte zowel als opbrenger mogen getuigen (laten) oproepen. Het kind achter de laptop zegt of het een nieuw geval is, dan wel of er de vorige keer een waarschuwing is gegeven.
Rondje beeldvorming: ieder vertelt in eigen woorden na hoe de zaak ligt, en kan op iets anders de nadruk leggen. De leden van de onderzoekskring stellen een consequentie (geen straf) voor, en de voorzitter kiest de meest genoemde. "Zijn er bezwaren tegen een waarschuwing? E鮬 twee, drie... consent." De voorzitter spreekt de waarschuwing uit, en men kan gaan... voor zover niet bij de volgende zaak betrokken.
Deze kinderen beseffen, ieder op hun eigen manier, het belang van dit werk voor de integriteit van de groep, de basis waardoor iedereen op ?De Ruimte' zich veilig kan voelen. Regels die de Schoolkring bij consent aanneemt, wijzigt of weer afschaft, en die nu bij elkaar zo'n zes A4-velletjes beslaan, moeten hier bewijzen of ze werken. Want iedereen, jong en oud, die inbreuk op die regels ervaart (of zelfs maar ziet gebeuren) en het niet ter plaatse kan oplossen, ?moet' dat rapporteren... en doet dat ook, getuige het stapeltje ingevulde formulieren dat op tafel ligt.
Het gaat hier over de delicate balans tussen vrijheid, gelijkwaardigheid en verantwoordelijkheid; tussen enerzijds alles kunnen doen en anderzijds beseffen wat niet kan omdat je het daarmee voor gelijkwaardigen minder leuk zou maken dan wat je voor jezelf wilt. Dat laatste kan de lading van ?niet mogen' dragen - voor wie zich nog niet zo gemakkelijk het effect op ?de ander' kan voorstellen. Niet dat zulk een bezonnenheid van kinderen verwacht wordt... dat hoeft niet, want dat merken ze wel als ze opgebracht worden. Even schrikken, niet leuk... maar nou ook weer geen schande. En niemand op ?De Ruimte' ontkomt eraan.
E鮠van de kinderen aan tafel wordt er steeds op uit gestuurd om ?daders', maar ook ?opbrengers' of soms ?getuigen' te zoeken. Geen leuk werk want alles wat iedereen doet is heel belangrijk en niemand wil gestoord worden... maar de bevoegdheid van de onderzoekskring is wettelijk geregeld, er is vrijwel geen excuus dat telt. Het moeten doen van dit werk wordt zelfs als ?consequentie' gegeven.
Even pauze. Nu lust ik wel koffie en loop met Jannie mee naar de keuken. Zij wordt er op aangesproken dat ze de koffie had aangezet zonder erbij te zijn gebleven. "Hoe lang zit je in de onderzoekskring?" "E鮠maand." We lopen terug, er zijn nog veel zaken te behandelen.
Een meisje van ?n jaar of vijf heeft een veel grotere jongen opgebracht. Het formulier zal een ander kind wel voor haar hebben ingevuld. De jongen had haar op het hoofd geduwd toen ze na de judo-les haar schoenen zat aan te trekken. Kom daar maar eens om op een gewone school... of probeer je als volwassene gewoon eens te herinneren hoe het was toen jijzelf vijf was. Ruwheid van grotere kinderen was eerder regel dan uitzondering, en verhaal halen bij de leerkracht hoefde je al helemaal niet te proberen.
Maar hier is ruimte voor iedere klacht, iedereen wordt even serieus genomen, en het pure gevoel van rechtvaardigheid van zo'n kleintje wordt niet beschaamd. Dit mee te maken is zo ontroerend... ik vergeet even de ?glazen wand' en vraag het meisje of ze dan niet iets had kunnen zeggen als ?doe ?es niet' of ?dat doet pijn'. Ze schudt van nee... waarna Caroline me zacht herinnert aan mijn plaats als toeschouwer. Ach ja, natuurlijk... De jongen krijgt een waarschuwing.
Nog zo'n mooi principe: als er ooit een consequentie is gegeven mag daar bij een nieuwe overtreding (maar wel bij een eerdere waarschuwing) geen rekening mee gehouden worden. Je begint weer met een schone lei; je houdt er geen ?strafblad' aan over.
Besluiten nemen ?bij consent' betekent dat er door wordt gepraat totdat er geen overwegende bezwaren meer zijn. Zonder die voorwaarde kan geen besluit genomen worden.
Daar steekt onze hoog geroemde en dure ?parlementaire democratie' schril bij af. De ?dictatuur van de helft plus 驮' garandeert dat bedenkelijke voorstellen het soms winnen... en dan moeten we met z'n allen weer lange tijd zuchten onder de gevolgen.
Het ervaren van onmacht maakt mensen apathisch. ?Ze doen daar toch maar waar ze zin in hebben'. ?De wereld is nu 驮maal onrechtvaardig'. De berusting waartoe men al van jongs af aan gedwongen werd, gaat ongemerkt over in gewenning. Liever dan ertegen op te staan, bestendigt men de trance-toestand door elke avond gewoontegetrouw de hypnose-doos aan te zetten en klakkeloos de geraffineerde mix van verregaande selectie en halve waarheden die we ?nieuws' noemen, over zich heen te laten komen.
En het nieuws dat ouders van kinderen op ?De Ruimte' dreigbrieven van de inspectie ontvangen, krijgt zeker geen aandacht... ach, en als het die zou krijgen, dan denkt de meerderheid: "Dat was toch die school waar maar alles mag en niemand iets doet - nou, laten ze die maar n's flink aanpakken."
Onderwijs - het meest achtergebleven gebied van onze samenleving. Middelbare scholen laten ?n stel bussen voorrijden om leerlingen naar Den Haag te brengen teneinde aldaar onze collectieve verworvenheid: het ?wonder van democratische besluitvorming' te aanschouwen. Waarbij dan steevast wordt opgemerkt: ?Ideaal is het misschien niet, maar het is beter dan iedere andere bekende regeringsvorm'. Een videootje bekijken van een Onderzoekskring sessie op ?De Ruimte' lijkt me veel leerzamer, niet in het minst voor onze dure dames en heren parlementari벳!
We zouden ons kunnen opwinden over de achterbaksheid van het blijkbaar gevoerde beleid, dat in ?t geniep juist die ouders met straf bedreigt die het grondrecht ?vrijheid van onderwijs' krachtdadig (want tegen hoge extra kosten) gestalte geven. Of bestaat dat grondrecht de facto niet meer? Of probeert ?men' te bluffen door die indruk te wekken, zelfs onder verwijzing naar ?toekomstige wetgeving' voordat die parlementair getoetst is? Wie zijn die ?men' dan wel? Zijn wij dan de enigen die wakker zijn, die ?upt nog merken dat ?het beest' (als de samenballing van ieders gevoel van onmacht, onbewuste angst en benepenheid) hier zijn masker afwerpt en zijn gruwelijke gedaante (als het hoofd van Medusa dat iedereen die het ziet doet verstenen) toont?
Kijken we dieper, en winden we ons niet eens meer op over die achterbaksheid, dan doemt het beeld op van een overheid die letterlijk doodsbenauwd is de macht uit handen te laten slippen. Een overheid die kennelijk helemaal niet ge﮴eresseerd is in de kwaliteit van educatie, laat staan in het welzijn, van haar burgers. Die koste wat kost een krakkemikkig en disfunctioneel onderwijssysteem in stand houdt en zonder alternatief aan de jeugd wil opleggen omdat dit van jongs af aan gewenning aan onmacht en onrechtvaardigheid garandeert, als voorwaarde om die jeugd tot gewillige en manipuleerbare model-burgers op te doen groeien. Een systeem dat drommels goed beseft dat een nieuwe generatie met autonome, vrije, moedige en creatieve mensen haar betutteling niet meer zal pikken. Kortom: een systeem dat in doodsstrijd verkeert.
Gedachten als de hiervoor beschreven diepe associaties speelden me door het hoofd na deze eerste ochtend op ?De Ruimte', waarbij gevoelens van dankbaarheid overheersen voor hetgeen ik heb mogen aanschouwen. En waar de titel aan het sacrale refereert wil dat zeker niet suggereren dat Democratische scholen een nieuw soort religie zouden (moeten) zijn of worden, maar veeleer verwijzen naar een verleden als in de Oudheid, waar alles wat collectief als verheven, waar en goed werd ervaren als vanzelf in dergelijke termen werd aangeduid.
