Overeenkomsten en verschillen tussen democratische scholen
Ogenschijnlijk lijken de meeste democratische scholen op elkaar, veel van de basis uitgangspunten zijn of lijken hetzelfde. Zo spreekt men bijna allemaal over ‘zelfinitiërend leren’ en ‘studenten kunnen hun eigen interesses volgen zonder interruptie’ en studenten hebben een inspraak in de school. Veel scholen bieden een enorme vrijheid aan en spreken over ontwikkeling van waarden als verantwoordelijkheid en zelfstandigheid. Toch is er in de uitvoering een fundamenteel verschil, wat zich in de praktijk vaak uit in verschillen tussen het Sudbury model en andere vormen van radicaal vernieuwend onderwijs.
Wat zijn die verschillen dan?
Een oprichtster van een Sudbury school in de jaren ’90 verwoordde het heel mooi. Zij sprak over twee dromen; de ene droom en zijn aanhangers noemde ze “de vriendelijken” (the kind), en de andere droom met zijn aanhangers noemde ze “de werkelijken” (the real) (uit Only the Hopefull start schools, Nan Narboe, Sudbury Perspectives 0103, 2001). Dit artikel is hier als uitgangspunt gebruikt en aangevuld met eigen observaties.
In het kort staan de volgende visies tegenover elkaar:
| The Kind | The Real |
|---|
| willen een school waar kinderen gelukkig zijn en betrokken, waar ze goed behandeld worden | Willen een school waar kinderen iets kunnen doen aan het gevoel bedroefd te zijn, verveeld of onjuist behandeld. Iets concreets, iets werkelijks. |
| Gaan ervan uit dat tolerantie en begrip studenten voortbrengt die zich op tolerante en begripvolle wijze ontwikkelen | Gaan ervan uit dat de kaders die de school biedt studenten oplevert die zichzelf kunnen identificeren met wat ze willen en hoe dat te bereiken. |
| Gaan ervan uit dat het doel van de school is dat studenten zich er goed moeten kunnen voelen. | Gaan ervan uit dat de school effectiviteit bij studenten bevorderd, de capaciteit om met de benodigde vaardigheden van een idee naar een uitvoering te komen. |
| Bij zelfinitiërend leren moet een student plezier beleven. | Zelfinitiërend leren kan heel moeilijk zijn, het is een worsteling met zaken die er werkelijk toe doen voor de student. |
| Helpen een kind als het zich verveeld, of slecht voelt met goedbedoelde suggesties. | Gaan ervan uit dat verveling of slecht voelen een bron van onderzoek vormt voor een kind zelf en blijven daar zo veel mogelijk vanaf. |
| Bij overtreding van regels of afspraken worden maatregelen genomen in het belang van de leerervaring van het kind (pedagogische of retorische middelen). | Overtredingen van de gemeenschappelijk opgestelde regels is een gevolg van een persoonlijke keuze en de repercussie is nodig om de fout te herstellen naar de gemeenschap. (Omgaan met maatschappelijk gestelde normen) |
| Studenten die het moeilijk hebben, hebben meer structuur, motivatie en voorbeelden nodig. | Studenten die het moeilijk hebben, hebben meer tijd, meer vertrouwen en minder bemoeienis nodig. |
| Gaan ervan uit dat er verschillen zitten in capaciteiten tussen leeftijden van studenten. Werken vaak met een schoolmeeting gebaseerd op een zachter besluitvormingsmodel en/of wordt in de besluitvorming rekening gehouden met verschil in verbale vaardigheden in leeftijd. Vaak ligt een deel van de werkelijke macht over het bestuur van de school in een hoger bestuursorgaan. | Gaan ervan uit dat studenten een absolute en werkelijke macht gegeven moet worden (werkelijke verantwoordelijkheid), door middel van structuren in de school als de schoolmeeting waar iedereen (studenten en staf) een gelijke stem hebben. Hanteren een model waarbij statutair is vastgelegd dat een 'formeel' hoger bestuursorgaan geen invloed uit kan oefenen op het dagelijkse bestuur van de school. |
| Werken vaak meer met persoonlijke afspraken en impliciete regels. Gaan ervan uit dat te veel vastgelegde regels de vrijheid te veel beperkt en als te streng wordt ervaren. | Alle gedragsregels zijn expliciet voor iedereen, inclusief staf. Regels die niet zijn opgeschreven, bestaan ook niet. Gaan ervan uit dat vrijheid en veiligheid juist wordt bewaakt door duidelijke kaders die voor iedereen helder zijn. |
| De organisatie is erop gericht om organisch te werken en te groeien, taken worden in onderling overleg afgesproken | De organisatie is van te voren bepaald en kan naar behoefte worden aangepast in de schoolmeeting, taken zijn expliciet gemaakt en aan het begin van het jaar worden taken door stemming verdeeld over de zich kandidaat gestelde staf en studenten. |
Deze opsomming laat de verschillende opvattingen zien die kunnen bestaan tussen scholen onderling, maar ook binnen scholen. Het verschil is terug te voeren op een verschil in ‘kijken’ naar een kind, vaak gevoed door een verschil in opvoedkundige visie.
‘The Real’ (Sudbury) ziet een kind als volwaardig persoon, met een eigen verantwoordeijkheid naar zijn eigen leven en omgeving. De hele school en de staf is erop gericht de omstandigheden zodanig in te richten dat het kind die eigen verantwoordelijkheid helemaal echt voelt. Pas dan, zo redeneren zij, neemt een kind de initiatieven die werkelijk van binnen uit komen, en maakt het niet meer de keuzes om een ander te plezieren. Zo groeit een kind op tot effectieve volwassene, die gewend is te denken in kansen en oplossingen en die weet wat het is te leven binnen de kaders van de maatschappij.
‘The Kind’ (vaak niet Sudbury) ziet een kind als een nog onvolwaardig, onbekwaam persoon dat geholpen moet worden om bepaalde door ‘volwassene’ belangrijke dingen te leren. De omgeving en de staf (vaak begeleiders genoemd) begeleiden het kind in dat proces. Pas dan, zo redeneren zij, zal een kind opgroeien tot een zelfbewuste volwassene naar voorbeeld van de zijn liefdevol omringende volwassenen.
Er is geen goed of fout, geen beter of minder goed, er bestaat echter een vrij fundamenteel verschil in levensvisie tussen deze scholen, wat zich vaak al uit in de organisatie van de school zelf. Het is goed om als ouders of toekomstige startgroepen kennis te hebben van dit verschil om een heldere keuze te kunnen maken tussen verschillende school modellen.
